Júní 2026
Þurfið þér ritvél? Spurningalistar undirbúningsnefndar HM ´66 til íslenskra íþróttafréttamanna
Heimsmeistaramótið í fótbolta er einn stærsti íþróttaviðburður heims og fer fram í 23. skipti nú í júní. Að ýmsu er að hyggja í undirbúningi slíkra stórviðburða og þar á meðal hvernig eigi að koma fréttum af mótinu til áhugafólks um víða veröld. Fyrir 60 árum fór keppnin fram á Englandi (HM ´66) og er hún fyrir margar sakir fræg en samkvæmt Samtökum íþróttablaðamanna í Bretlandi fæddist íþróttablaðamennska í þessu móti. Þá hættu menn einungis að segja frá leikjunum sem fram fóru en köfuðu meira í greiningu á leikjunum. Einnig voru sjónvarpsútsendingar í beinni frá keppninni umfangsmeiri og BBC og ITV unnu saman í fyrsta sinn og voru t.d. 45 sjónvarpsþulir í beinu sambandi við heimaland sitt á fyrsta degi keppninnar.
Í aðdraganda þessa móts kannaði undirbúningsnefnd heimsmeistaramótsins hvaða íslensku dagblöð ætluðu að senda blaðamann á HM´66. Í september árið 1964 barst Íslenska sendiráðinu í London bréf þess efnis að mikilvægt væri að vita hversu margir blaðamenn myndu vera viðstaddir til að koma fréttum af viðburðinum til aðdáenda og hvers konar fjarskiptabúnað þeir þyrftu til að koma efninu á réttan stað. Sendiráðið var beðið að afla upplýsinga um þá aðila sem þyrfti að senda spurningalista á og skyldu svör berast fyrir 1. desember 1964.
Sendiráðið svaraði nokkrum dögum síðar með þeim upplýsingum að fimm dagblöð væru starfandi á Íslandi sem væru líkleg til þess að senda blaðamann á staðinn: Morgunblaðið, Tíminn, Alþýðublaðið, Vísir og Þjóðviljinn og heppilegast væri að senda þeim spurningalistann beint, sem undirbúningsnefndin kom í verk strax daginn eftir
Í spurningalista undirbúningsnefndarinnar var spurt út í fjölda fulltrúa sem myndu vera á staðnum, hversu stóran hluta af keppninni yrði fjallað um og hvaða starfstitla fulltrúarnir bæru. Þá fylgdi eyðublað vegna skráningar fyrir gistingu og dagskrá mótsins, auk þess sem spurt var um hluti á borð við það hvort blaðamenn vildu að sér yrðu útvegaðar ritvélar og hvaða stafróf þyrfti að vera á ritvélinni eða hvort þeir vildu greiða aukalega fyrir að láta tengja síma við hlið sætis síns.
Mögulega gekk illa að fá svör við spurningalistanum því ári eftir, í september 1965, barst sendiráðinu bréf frá undirbúningsnefndinni þar sem sagt var frá því að listinn yfir blaðamenn og fjölmiðla væri ekki fullkláraður. Tilkynnt var að lokadagur innsendinga yrði 15. desember 1965. Sendiráð Íslands í London sendi þá afrit af bréfinu til Utanríkisráðuneytisins og sagði að ekkert af Reykjavíkurblöðunum hefði svarað spurningalistanum. Sendiráðið hafði á orði að nauðsynlegt væri að svara fyrirspurnunum „fyrir desember 1965, því annars má vænta þess að íslenzkir blaðamenn fái enga fyrirgreiðslu í sambandi við leiki þessa.“
Þegar umræddum dagblöðum er flett í dag þá virðist svo vera að Vísir hafi verið eina blaðið sem sendi blaðamann á staðinn. Í stuttri frétt í blaðinu þann 12. júlí 1966 er tilkynnt að Jón Birgir Pétursson, íþróttaritsjóri Vísis, verði fréttaritari blaðins á Heimsmeistarakeppninni í knattspyrnu og sendi frásagnir með myndum „við og við af þeim leikjum, sem markverðastir eru hverju sinni“. Önnur blöð virðast ekki hafa haft mann á staðnum en fjallað var um mótið í þeim öllum.
Undir bréfin sem undirbúningsnefnd HM ´66 sendi samviskusamlega til íslenska sendiráðsins ritar Harold Mayes, fjölmiðlafulltrúi mótsins. Önnur og ógreiðviknari mynd birtist af honum ef tekið er mið af frásögn breska blaðamannsins John Jackson sem skrifaði fyrir dagblaðið The Sun. Þegar hann ætlaði að ná sér í fjölmiðlapassann fyrir HM ´66 stoppaði Mayes hann og fleiri blaðamenn af og sagði að þetta væri íþróttamót og almennir blaðamenn ættu ekkert með það að fjalla um viðburðinn. Jackson fór þá beint til þáverandi forseta Alþjóða knattspyrnusambandsins (FIFA) sem fór með þeim til Mayes og sagði honum vinsamlegast að láta blaðamennina fá aðgang að mótinu.
Höfundur: Árni Jóhannsson
Heimildir:
ÞÍ. Sendiráð Íslands í London 1990-34 B/435. Örk 5 Knattspyrnusamband Íslands
Alþýðublaðið 12. júní 1966, bls. 6-7.
„1966 shock: Fifa president let in news reporters“ https://www.sportsjournalists.co.uk/view-from-the-pressbox/1966-shock-fifa-president-let-in-news-reporters/. Sótt 10.5.2025.
